على آقا نورى
120
خاستگاه تشيع وپيدايش فرقه هاى شيعه در عصر امامان ( فارسى )
ابو حاتم رازى نيز در تأييد اين دو مىگويد : شيعه نام گروهى بود كه در زمان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله دوست و همراه صميمى امير مؤمنان على بن ابى طالب - صلوات الله عليه - بودند و به اين نام شناخته مىشدند مانند سلمان فارسى ، ابو ذر غفارى ، مقداد بن اسود ، عمار ياسر و ديگران . رسول خدا دربارهء اينان كه شيعه و ياران على خوانده مىشدند ، فرمود : بهشت مشتاق چهار نفر است : سلمان ، ابو ذر ، مقداد و عمار . از آن پس تا زمان ما به هركس كه معتقد به برترى على باشد شيعه اطلاق مىشود . « 1 » اين ديدگاه به نحوى مورد تأييد برخى مستشرقان و عالمان و نويسندگان اهل سنت نيز قرار گرفته است . « 2 » ممكن است اين گفتهها را كه از مصادر اماميه نقل شد گزارشى شيعى تلقى كنيم و خردهگيرى به آن نيز دور از انتظار نخواهد بود . با اين حال دلايل تاريخى و روايى ديگرى وجود دارد كه اين ديدگاه را تقويت مىكند . در آثار شيعيان و اهل سنت ، روايات بسيارى از زبان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله گزارش شده است كه به وجود گروهى به نام « شيعه على » عليه السّلام در عصر رسالت اشاره دارد . اين دسته از روايات اگرچه در لابهلاى متون مختلف حديثى - تاريخى پراكنده است « 3 » و چه بسا با توجه به اختلاف اسباب ورود آنها ، با تعابير مختلفى صادر شده باشد ، اما جملگى از اين امر حكايت مىكند كه اصطلاح شيعه على - البته به معناى خاص آن
--> ( 1 ) . رازى ، ص 259 . ( 2 ) . از جمله بنگريد : احمد امين ، ضحى الاسلام ، ج 3 ، ص 208 - 209 ؛ محمد كرد على ، خطط الشام ، ج 5 ، ص 251 ، نقل از جعفر سبحانى ، بحوث فى الملل و النحل ، ج 6 ، ص 111 ، عماره ، التيارات الاسلامية ، ص 200 و نيز شيبى ، همان ، ج 1 ، ص 22 - 25 . ( 3 ) . به منظور آگاهى از تعابير و منابع مختلف اين روايات بنگريد : المعجم المفهرس لاحاديث بحار الانوار ، ج 7 ، واژهء شيعه ؛ همچنين : شيخ صدوق ، صفات الشيعة . برخى از منابع سنى آن را بنگريد : سيوطى ، الدر المنثور ، ج 6 ، ص 589 ؛ ابن حجر ، الصواعق المحرقة ، ص 154 به بعد . همچنين بنگريد : غريقى ، التشيع ، ص 81 به بعد .